enes_v2 Madde ilişkili suçlardan adli işlem gören ve madde kullanım bozukluğu olan hastaların topluma kazandırılmalarını teminen yeni bir yaklaşımı ortaya koyan ‘Tedavi ve Denetimli Serbestlik Tedbiri’ uygulamaları Ülkemizde 2006 yılı itibariyle faaliyete geçmiş ve ilerleyen yıllarda madde bağımlılığı tanı ve tedavisine olumlu bir katkı sağlamıştır.
Denetimli serbestlik; suç işleyen kişinin toplum içinde denetim ve takibinin yapılarak, iyileştirilmesi ve topluma kazandırılması için ihtiyaç duyduğu her türlü hizmet, program ve kaynakların sağlandığı alternatif bir ceza sistemidir. Bu nedenle yargı mercileri kişinin öncelikle tedavi edilmesini ve tekrar uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmaktan korunmasını sağlamak amacıyla kişi hakkında ‘Tedavi ve Denetimli Serbestlik Tedbiri’ kararı verebilir. Bu kişilere sunulacak sağlık hizmetlerinin aşağıda belirlenen usül ve esaslara göre yürütülmesi sağlanacaktır.
Denetimli Serbestlik Tedavi Hizmeti Veren Sağlık Tesisleri:
Bu hizmet, her ilde belirlenen kamu kurum ve kuruluşları bünyesinde yer alan yataklı sağlık tesislerinde verilir. İl Sağlık Müdürlüğü, denetimli serbestlik kapsamında verilecek tedavi hizmeti ihtiyacını değerlendirir ve tedavi hizmetini verecek sağlık tesisini belirler.
İl Sağlık Müdürlüğü, belirlenen sağlık tesisini, personel, poliklinik, çok amaçlı grup terapi alanı, numune alma odası ve laboratuvar alt yapısı bakımından inceler. Şartları taşıyan sağlık tesisini denetimli serbestlik tedavi hizmeti vermesi için Valilik Onayı ile görevlendirir ve Bakanlığa bilgi verir.
Denetimli serbestlik vakalarının yoğun olduğu illerde bu vakaların iş ve işlemlerini yürütmek için sağlık tesisi, personel ya da poliklinik sayısı arttırılabilir.
Arındırma merkezilerinde aynı zamanda denetimli serbestlik tedavi hizmeti verilebilir.
Personel Durumu:
Denetimli serbestlik tedavi hizmetlerinde, ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı veya anılan uzman hekim sorumluluğunda diğer hekimler, psikolog/sosyal çalışmacı, hemşire/sağlık memuru, sekreter ve güvenlik personeli görev yapar.
Fiziki Şartlar:
1. Denetimli Serbestlik Polikliniği:
Sağlık tesisince, hizmetin görülmesine uygun bir poliklinik odası tahsis edilir ve hastane bilgi yönetim sistemleri üzerinden ‘Denetimli Serbestlik Polikliniği’ tanımlanır. Denetimli serbestlik hastalarının kayıt ve raporlama işlemleri bu poliklinik üzerinden yürütülür.
2. Çok Amaçlı Grup Terapi Alanı:
Altı oturumluk eğitim programının yapabileceği en az 20 metrekare büyüklüğünde, görsel ve işitsel materyal bulunan gerekli donanıma sahip bir oda veya salon ayrılır.
Grup terapisinde kullanılacak basılı doküman sağlık tesisi yönetimince sağlanır.
3. Tıbbi Laboratuvar:
Bakanlığımızın tıbbi laboratuvarlar ile ilgili güncel mevzuatı doğrultusunda, yeni ve yaygın kullanılan uyuşturucu ve uyarıcı maddeleri de saptayabilecek uygun laboratuvar alt yapısı kurulur ve numune alma odası oluşturulur.
4. Kayıt ve Güvenlik Tedbirleri:
Kayıt, yazışma ve arşiv için gerekli alt yapı sağlık tesisi yönetimince oluşturulur ve gerekli güvenlik tedbirleri sağlanır.
Tedavi ve Denetimli Serbestlik Tedbiri Verilen Kişiler Hakkında Sağlık Tesislerince Yapılacak İşlemler:
A) Genel Hükümler:
Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne, Ek:1 resmi yazı ilişiğinde Ek: 2 ve/veya Ek: 4 nihai raporları gönderilir. Tahlil sonuçları ve takip belgeleri gönderilmez.
Hastanın müracaatından nihai raporu verilinceye kadar geçen süreçteki iş ve işlemleri için gerekli takip sistemleri sağlık tesisinde kurulur.
Hasta için oluşturulan tedavi programı, Ek: 3’te yer alan denetimli serbestlik tedavi hizmeti kuralları ve Ek: 6’da yer alan altı oturumluk bağımlılık programı hastaya yazılı olarak tebliğ edilir. Tebliğ edilen belgelerin bir nüshası hastaya verilir. Bu belgeler ve Ek: 5’te yer alan denetimli serbestlik bağımlılık programı değerlendirme formu hastanın dosyasında arşivlenir.
B) Kayıt ve Kabul:
Hakkında denetimli serbestlik tedavi tedbiri verilen kişiler, denetimli serbestlik tedavi iş ve işlemleri ile yetkili sağlık tesisine yönelik düzenlenen üst yazı sevki ile birlikte önce sağlık tesisinin evrak kayıt birimine başvurur. Kayıt birimi, başvuru işlemlerini tamamladıktan sonra hastayı denetimli serbestlik tedavi polikliniğine yönlendirir.
Sağlık tesisi hastanın tedavi giderlerini ve kontrol değerlendirmesi giderini sosyal güvencesi olması halinde bağlı olduğu Sosyal Güvenlik Kurumu; olmaması halinde ise Bakanlığımızın ilgili mevzuatına göre karşılanması için işlem yapar.
Denetimli serbestlik müdürlüğüne rapor gönderilerek işlemleri tamamlanmış hastalara, müdürlükçe düzenlenmiş yeni bir sevkle başvurmadığı sürece kayıt açılmaz.
C) Klinik Değerlendirme, İzlem, Kişiye Bilgi Verme ve Raporlama:
1) Sevk evrakının geçerlilik süresi beş iş günüdür. Hasta beş iş günü bitimi sonrasında geldiği takdirde, tedaviye alınır.
2) Hekim, ilk görüşmede hastanın psikiyatrik değerlendirmesini ve muayenesini yapar. Klinik görüşmeler ile idrar, kan, tükürük, ter, kıl vb. numunelerle yapılan uyuşturucu ve uyarıcı madde biyolojik numune testlerini bir arada değerlendirerek hastanın tedavi programını oluşturur. Gerekli hallerde ilaç ve/veya psikoterapi gibi ayaktan kısa müdahalelerde bulunur.
Hastaya, tedavi süreciyle ilgili bilgi verir. Oluşturulan tedavi programını ve Ek: 3 denetimli serbestlik tedavi hizmeti kurallarını tebliğ eder. Ayrıca tedavi sürecine uyulmadığında Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesine göre yapılabilecekler hakkında Ek:7’de yer alan bilgileri verir.
3) Belirlenen tedavi programının uzaması halinde, hastaların tedaviye uyumu hakkında Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne ayrıca yazılı bilgi verilebilir.
4) İlk muayeneden itibaren ikişer haftayı aşmayacak şekilde yapılan ilk üç muayene ile ilk üç uyuşturucu ve uyarıcı madde biyolojik numune testleri sonucunda, hastaya ilişkin Ek: 2 rapor düzenlenir. Raporun düzenlenmesinde aşağıdaki hususlar göz önüne alınır:
•Hasta beş iş günü bitimi sonrasında geldiği takdirde, Ek: 2-a raporu düzenlenir. Rapor Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne ivedilikle gönderilir.
• Tedavi sürecinde, Ek: 3’te sayılan kurallardan 50 ve üzeri ihlal puanı alanların takibi sonlandırılır ve hakkında Ek: 2-b uyumsuz olduğu tıbbi kanaat raporu düzenlenir. Kural ihlali belge veya tutanak ile tevsik edilerek arşivlenir.
• Klinik muayene ve değerlendirme sonucunda uyumlu ve üç testte de negatif bulgu tespit edilen hastanın erken tam remisyon olduğu düşünülerek Ek: 2-c tedaviye gerek olmadığını bildirir tıbbi kanaat raporu verilir.
• Kapalı cezaevinden gelenlere yapılan ilk tetkikte, uyuşturucu ve uyarıcı madde tespit edilmez ise zorunlu remisyon olduğu düşünülerek Ek: 2-c tedaviye gerek olmadığını bildirir tibbi kanaat raporu verilebilir. Açık cezaevinden gelen kişiler tedavi tedbiri alan diğer kişilerle aynı uygulamalara tabi tutulur.
• Klinik muayene ve/veya ilk üç laboratuvar testinden herhangi birinde pozitif bulgu tespit edilmesi halinde, Ek: 2-d altı oturumluk bağımlılık programına alınmasına karar verildiğini bildirir tıbbi kanaat raporu düzenlenir.
• Şiddetli kesilme belirtileri nedeniyle bağımlılık programına alınması mümkün olmayan veya ayakta tedavisi düzenlenmiş olmasına rağmen yakınmaları düzelmeyen hastaya Ek: 2-e yataklı arındırma merkezine sevkinin sağlanmasının uygun olduğunu bildirir tıbbi kanaat raporu düzenlenir. Denetimli serbestlik tedavi hizmetinin yataklı arındırma merkezinde verilmesi halinde, Ek: 10-a tıbbi kanaat raporu düzenlenerek hastanın tedavisine arındırma merkezinde devam edilir.
alınır.
• İleri tedavi için arındırma merkezine sevk edilen kişi 6 oturumluk bağımlılık programına
5) Altı oturumluk bağımlılık programına alınmasına ilişkin tıbbi kanaat raporu düzenlenen hasta hakkında Ek: 6 program içeriği uygulanır. Program oturumları birbirinden bağımsız olup sağlık tesisinde sürekli verilir. Program içeriği ve uygulama takvimi hastaya tebliğ edilir. Hasta, uygulanacak ilk oturuma dâhil edilir ve imza föyü oluşturularak her oturumda imzası alınır.
6) Altı oturumluk bağımlılık programı kapsamındaki psikoeğim çalışmaları uzman hekim, hekim, psikolog/sosyal çalışmacı veya hemşire/sağlık memuru tarafından yürütülür.
7) Altı oturumluk bağımlılık programı sonunda, hasta hakkında psikoeğim çalışmalarını veren personel tarafından, her oturumun ayrı ayrı değerlendirildiği Ek: 5 denetimli serbestlik bağımlılık programı değerlendirme formu düzenlenerek hekime iletilir.
8) Altı oturumluk bağımlılık programı sonunda, hasta hakkında, hekim tarafından, psikiyatrik değerlendirme, muayene, klinik görüşmeler ile idrar, kan, tükürük, ter, kıl vb. numunelerle vücuttan alınan uyuşturucu ve uyarıcı madde biyolojik numune testleri birlikte değerlendirilerek Ek: 4 rapor düzenlenir. Raporun düzenlenmesinde aşağıdaki hususlar göz önüne alınır:
•Programa düzenli devam eden ve programının başlamasından itibaren vücuttan alınan uyuşturucu ve uyarıcı madde biyolojik numune testlerinin son üç testi negatif tespit edilen, yapılan klinik muayene ve değerlendirmelerde de tedavi sürecine uyum gösterdiği düşünülen hasta hakkında Ek: 4-a uyumlu olduğunu bildirir tıbbi kanaat raporu düzenlenir.
• Klinik değerlendirme ve tedavi sürecinde Ek: 3’te sayılan kuralları ihlal edenden 50 ve üzeri ihlal puanı alan hakkında Ek: 4 b-1; uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımına devam eden hakkında ise Ek: 4 b-2 tedavi programına uyumsuz olduğunu bildirir tıbbi kanaat raporu düzenlenir. Kural ihlali belge veya tutanak ile tevsik edilerek arşivlenir.
•Program süresince, tedavi önerilerine uymasına rağmen bağımlılık bulgu ve belirtileri gösteren hasta hakkında Ek: 4-c bağımlılık merkezine sevkinin sağlanmasının uygun olduğunu bildirir tıbbi kanaat raporu düzenlenir. Denetimli serbestlik tedavi hizmetinin yataklı arındırma merkezinde verilmesi halinde, Ek:10-a tıbbi kanaat raporu düzenlenerek hastanın tedavisine arındırma merkezinde devam edilir.
D) Tıbbi Laboratuvar İşlemleri:
Klinik muayene ve değerlendirmelerde gerekli görülecek uyuşturucu veya uyarıcı madde analizine yönelik iş ve işlemler, Bakanlığımızın laboratuvar ile ilgili güncel mevzuatı uyarınca yapılır.
Erişkin ve Çocuk–Ergen Yataklı Arındırma Merkezlerinde Denetimli Serbestlik Tedavi Hizmeti:
Hakkında denetimli serbestlik kapsamında ileri tedavi görmesi gerektiğine karar verilen hastaların tedavisi yataklı olarak hizmet veren erişkin ve çocuk-ergen arındırma merkezlerinde yapılır.
Denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından arındırma merkezine sevki sağlanan hasta, sevk edildiği arındırma merkezine yönelik düzenlenen üst yazı ile birlikte önce arındırma merkezinin evrak kayıt birimine başvurur. Kayıt birimi, başvuru işlemlerini tamamladıktan sonra hastayı tedavi polikliniğine yönlendirir.
Arındırma merkezinde, denetimli serbestlik tedavi hizmeti verilmesi halinde, Denetimli Serbestlik Müdürlüğünden ayrıca sevk istenmez. Hastanın işlemleri mevcut sevk evrakı üzerinden yürütülür.
Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne rapor gönderilerek işlemleri tamamlanmış hastaya, müdürlükçe düzenlenmiş yeni bir sevkle başvurmadığı sürece kayıt açılmaz.
SAĞLIK BAKANLIĞI
Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü
Sağlık tesisi hastanın tedavi giderlerini, sosyal güvencesi olması halinde bağlı olduğu Sosyal Güvenlik Kurumu; olmaması halinde ise Bakanlığımızın ilgili mevzuatına göre karşılanması için işlem yapar.
Sevk evrakının geçerlilik süresi beş iş günüdür. Hasta beş iş günü bitimi sonrasında geldiği takdirde, tedaviye alınır.
Hekim, ilk görüşmede hastanın psikiyatrik değerlendirmesini ve muayenesini yapar. Klinik görüşmeler ile idrar, kan, tükürük, kıl, ter, vb. numunelerle yapılan uyuşturucu ve uyarıcı madde biyolojik numune testlerini bir arada değerlendirerek hastanın ayakta ya da yatarak tedavi
programını oluşturur. Programın hazırlanmasında aşağıdaki hususlar göz önüne alınır.
• Ayakta tedavisi planlananlar için üç ay sürecek ikişer haftayı aşmayacak aralıklarla kontrollerinin yapılabileceği tedavi programı hazırlanır.
• Yatarak tedavi planlananlara ise tedavi bitiminde ek olarak üç ay sürecek ikişer haftayı aşmayacak aralıklarla kontrollerinin yapılabileceği ayrı bir ayakta tedavi programı oluşturulur.
Hekim, hastaya, tedavi süreciyle ilgili bilgi verir. Oluşturduğu tedavi programını ve Ek: 3 denetimli serbestlik tedavi hizmeti kurallarını tebliğ eder. Tebliğ edilen Ek: 3’ün bir nüshası hasta dosyasında arşivlenir.
İlk muayene sonrasında hasta hakkında Ek: 8 rapor düzenlenir. Denetimli serbestlik tedavi hizmetinin yataklı arındırma merkezinde verilmesi halinde Ek: 8 rapor düzenlenmez. Ek: 8 raporun düzenlenmesinde aşağıdaki hususlar göz önüne alınır:
• Hasta beş iş günü bitimi sonrasında geldiği takdirde, Ek: 8-a raporu düzenlenir. Rapor Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne ivedilikle gönderilir.
• Ayakta tedavisi planlananlar için Ek: 8-b üç aylık tedaviye alınmasına karar verildiğini bildirir tıbbi kanaat raporu düzenlenir.
• Yatarak tedaviye alınması planlananlar için ise, Ek: 8-c yatarak tedavisine ve tedavi bitiminde üç aylık ayakta tedavi programına alınmasına karar verildiğini bildirir tıbbi kanaat raporu düzenlenir.
Hekim tarafından, tedavi sonunda, hasta hakkında, psikiyatrik değerlendirme, muayene, klinik görüşmeler ile idrar, kan, tükürük, kıl, ter, vb. numunelerle yapılan uyuşturucu ve uyarıcı madde biyolojik numune testleri birlikte değerlendirilerek Ek: 9 nihai rapor düzenlenir. Raporun düzenlenmesinde aşağıdaki hususlar göz önüne alınır:
• Programa düzenli devam eden, yapılan klinik muayene ve değerlendirmelerde de tedavi sürecine uyum gösterdiği düşünülen hasta hakkında Ek: 9-a uyumlu olduğunu bildirir tıbbi kanaat raporu düzenlenir.
⚫Klinik değerlendirme ve tedavi sürecinde Ek:3’te sayılan kuralları ihlal edenlerden 50 ve üzeri ihlal puanı alanlar hakkında Ek: 9 b-1; uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımına devam edenler hakkında ise Ek: 9 b-2 tedavi programına uyumsuz olduğunu bildirir tıbbi kanaat raporu düzenlenir. Kural ihlali belge veya tutanak ile tevsik edilerek arşivlenir.
Belirlenen tedavi programının uzaması halinde, hastaların tedaviye uyumu hakkında Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne ayrıca yazılı bilgi verilir.
Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne Ek:1 resmi yazı ilişiğinde, ilk muayeneden sonra Ek: 8 rapor ve/veya Ek: 9 nihai rapor gönderilir. Tahlil sonuçları ve takip belgeleri gönderilmez.
T.C.
SAĞLIK BAKANLIĞI
Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü
Arındırma merkezinde, denetimli serbestlik tedavi hizmetinin verilmesi halinde, hakkında ileri tedavi görmesi gerektiğine karar verilmiş hastanın tedavisine merkezde devam edilir ve Ek: 10 rapor düzenlenir. Tedavi sonunda Ek: 9 nihai rapor düzenlenir. Raporlar Ek:1 resmi yazı ilişiğinde Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne gönderilir.
Denetimli Serbestlik Sürecindeki Kişilerin Kontrol Değerlendirmesi:
•
•
Denetimli serbestlik tedavi programı tamamlanan ya da sadece denetimli serbestlik tedbiri bulunan yükümlünün, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığının tespit edilmesi için denetimli serbestlik müdürlüklerince gönderilmesi durumunda, gerekli
gerekli laboratuvar tetkikleri ve klinik değerlendirmesi yapılır.
Denetimli serbestlik sürecindeki kişilerin kontrol değerlendirilmesi için sevk evrakının geçerlilik süresi, aynı gün veya sevk tarihini takip eden ilk iş günüdür. Yapılan değerlendirme Ek:11 rapor ile denetimli serbestlik müdürlüğüne gönderilir.
2015/11 sayılı Bakanlığımız Genelgesi yürürlükten kaldırılmış olup, denetimli serbestlik tedavi hizmetlerinin herhangi bir aksamaya mahal verilmeden yukarıda belirlenen esaslara göre yürütülmesi hususunda, Gereğini ve bilgilerini arz/rica ederim.
